Mô đun 35: Giáo dục kỹ năng sống
Kỹ năng sống là năng lực điều chỉnh hành vi của con người và là sự thay đổi để có những hành vi tích cực. Nhờ đó con người có khả năng điều chỉnh và quản lý hiệu quả hành vi, thái độ của mình trước các tình huống nảy sinh trong cuộc sống. Mô đun này sẽ làm rõ những vấn đề cơ bản, giúp giáo viên giáo dục kỹ năng sống cho học sinh hiệu quả hơn như: quan niệm về kỹ năng sống và phân loại kỹ năng sống; vai trò và mục tiêu giáo dục kỹ năng sống; nội dung và nguyên tắc giáo dục kỹ năng sống; phương pháp giáo dục kỹ năng sống cho học sinh thcs.
Quan niệm và phân loại kỹ năng sống
Khái niệm kỹ năng sống:
Theo tổ chức y tế thế giới (WHO), kỹ năng sống là khả năng để có hành vi thích ứng (adaptive) và tích cực (positive), giúp các cá nhân có thể ứng xử hiệu quả trước các nhu cầu và thách thức của cuộc sống hằng ngày.
Theo Quỹ nhi đồng liên hợp quốc (UNICEF), kỹ năng sống là cách tiếp cận giúp thay đổi hoặc hình thành hành vi mới. Cách tiếp cận này lưu ý đến sự cân bằng về tiếp thu kiến thức, hình thành thái độ và kỹ năng.
Theo tổ chức văn hóa, khoa học và GD liên hợp quốc (UNESCO), kỹ năng sống gắn với 4 trụ cột của giáo dục đó là: Học để biết gồm các kỹ năng tư duy như: tư duy phê phán, tư duy sáng tạo, ra quyết định, giải quyết vấn đề, nhận thức được hậu quả…; Học làm người gồm các kỹ năng cá nhân như: ứng phó với căng thẳng, kiểm soát cảm xúc, tự nhận thức, tự tin; Học để sống với người khác gồm các kỹ năng thực hiện công việc và các nhiệm vụ như: kỹ năng đặt mục tiêu, đảm nhận trách nhiệm.
Từ những quan niệm trên đây có thể thấy kỹ năng sống bao gồm một loạt các kỹ năng cụ thể, cần thiết cho cuộc sống hàng ngày của con người. Kỹ năng sống là khả năng làm chủ bản thân của mỗi người, khả năng ứng xử phù hợp với những người khác và với xã hội, khả năng ứng phó tích cực trước các tình huống của cuộc sống.
Phân loại kỹ năng sống
Có 8 kỹ năng cơ bản:
Kỹ năng giao tiếp
Kỹ năng tự nhận thức
Kỹ năng xác định giá trị
Kỹ năng kiểm soát cảm xúc
Kỹ năng thương lượng
Kỹ năng từ chối
Kỹ năng ra quyết định và giải quyết vấn đề
Kỹ năng giải quyết mâu thuẫn
Vai trò và mục tiêu giáo dục kỹ năng sống cho học sinh thcs
Vai trò
Giáo dục kỹ năng sống cho hs thcs sẽ đem lại những lợi ích thiết thực cho người học và cộng đồng xã hội:
Giúp học sinh giải quyết được những nhu cầu của bản thân để phát triển theo hướng tích cực góp phần xây dựng môi trường sống lành mạnh, đảm bảo cho trẻ phát triển tốt về thể chất, tinh thần và xã hội. Thông qua giáo dục kỹ năng sống học sinh có được kiến thức, giá trị, thái độ và các kỹ năng sống cần thiết để xây dựng nền móng vững chắc cho lòng tôn trọng quyền con người, các nguyên tắc dân chủ chống lại bạo lực, tội ác; giúp các em có thể phát triển các kỹ năng phân tích, tư duy phê phán, ra quyết định, tự trọng, thiện chí, sáng tạo, giao tiếp, giải quyết xung đột, hợp tác.
Giáo dục kỹ năng sống có tác động tích cực trong quá trình dạy và học, là thực hiện yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông. Học sinh sẽ hứng thú và học tập tích cực hơn, có hiệu quả hơn, nhất là khi các vấn đề mà các em được tham gia có quan hệ trực tiếp đến cuộc sống bản thân.
Giáo dục kỹ năng sống thúc đẩy những hành vi mang tính xã hội tích cực góp phần xây dựng môi trường xã hội lành mạnh, giúp nâng cao chất lượng cuộc sống xã hội, làm giảm các tiêu cực trong xã hội.
Giáo dục kỹ năng sống nếu biết cách khai thcs những khía cạnh tích cực trong đặc điểm tâm lý của học sinh sẽ tạo điều kiện thuận lợi giúp các em phát triển nhân cách, giúp các em ứng phó với những vấn đề của lứa tuổi học sinh như: phòng tránh lạm dụng game, phòng tránh rủi ro trong quan hệ giới tính, phòng tránh sử dụng chất gây nghiện, tránh bạo lực học đường.
Mục tiêu
Học sinh hiểu được sự cần thiết của các kỹ năng sống giúp cho bản thân có thể sống tự tin, lành mạnh, phòng tránh được các nguy cơ gây ảnh hưởng xấu đến sự phát triển thể chất, tinh thần và đạo đức của các em.
Có kỹ năng làm chủ bản thân, biết xử lý linh hoạt trong các tình huống giáo tiếp